Ô nhiễm không khí có đe dọa trí thông minh tập thể của chúng ta?

Chất lượng không khí chúng ta hít thở ảnh hưởng nhiều hơn là sức khỏe thể chất. Một mối đe dọa thầm lặng đang đè nặng lên khả năng trí tuệ của chúng ta, đặc biệt là ở trẻ em và những nhóm dân số dễ bị tổn thương nhất. Các hạt mịn có trong khí quyển, phát sinh từ giao thông, công nghiệp hoặc nhiên liệu hóa thạch, thâm nhập sâu vào cơ thể và thậm chí tiếp cận não bộ. Tác động của chúng đối với chức năng nhận thức hiện đã được chứng minh: sự chú ý, trí nhớ, khả năng lý luận và học tập đều có thể bị suy giảm.

Các nhà nghiên cứu ước tính rằng việc tiếp xúc với các hạt này dẫn đến sự giảm chỉ số thông minh toàn cầu tương đương với 65 tỷ điểm bị mất. Con số ấn tượng này được giải thích bởi tác động tích lũy của ô nhiễm đối với sự phát triển não bộ của trẻ em và sự suy giảm nhận thức ở người lớn. Các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình là những nơi chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, vì cư dân ở đây thường phải chịu mức độ ô nhiễm cao trong khi lại có ít phương tiện hơn để tự bảo vệ.

Hậu quả là đa dạng. Ở trẻ em, việc tiếp xúc kéo dài dẫn đến điểm số thấp hơn trong toán học, khoa học và thành tích học tập. Một sự gia tăng khiêm tốn nồng độ hạt có thể làm giảm chỉ số IQ vài điểm, một tác động tương đương với rượu hoặc thuốc lá trong thời kỳ mang thai, nhưng lần này ảnh hưởng đến toàn bộ dân số. Ở tuổi trưởng thành, ô nhiễm cũng đẩy nhanh quá trình lão hóa não bộ và tăng nguy cơ mắc các bệnh thoái hóa thần kinh như Alzheimer hoặc Parkinson.

Các cơ chế liên quan rất phức tạp. Các hạt gây viêm và căng thẳng oxy hóa trong não, làm thay đổi cấu trúc và chức năng của não. Các kim loại nặng như chì hoặc thủy ngân còn làm trầm trọng thêm những tác động này, mặc dù sự hiện diện của chúng trong không khí đã giảm nhờ các quy định nghiêm ngặt. Tuy nhiên, các chất gây ô nhiễm khác, ít được giám sát hơn, tiếp tục ảnh hưởng đến khả năng tinh thần của hàng triệu người.

Các tiêu chuẩn hiện hành về chất lượng không khí, được thiết kế để bảo vệ tim và phổi, không đủ để bảo vệ não bộ của chúng ta. Ngưỡng được coi là an toàn có thể thực sự che giấu các rủi ro về nhận thức, đặc biệt là đối với trẻ em có hệ thần kinh đang phát triển. Sự chênh lệch là đáng kể: ở những khu vực ô nhiễm nhất, mức giảm chỉ số IQ trên đầu người có thể vượt quá 19 điểm, làm gia tăng bất bình đẳng giữa các quốc gia.

Ngoài chi phí con người, tác động kinh tế cũng rất lớn. Sự suy giảm khả năng trí tuệ đồng nghĩa với năng suất lao động giảm, chi phí y tế tăng và gánh nặng nặng nề hơn đối với hệ thống giáo dục. Tuy nhiên, vẫn có những giải pháp. Tăng cường quy định, nhắm mục tiêu vào các nguồn gây ô nhiễm gần trường học và khu dân cư, cũng như nâng cao nhận thức cộng đồng có thể hạn chế những thiệt hại này. Đầu tư vào chất lượng không khí không chỉ là vấn đề sức khỏe cộng đồng, mà còn là bảo vệ tiềm năng tập thể của chúng ta.

Những tiến bộ đạt được trong những thập kỷ gần đây về dinh dưỡng và giáo dục đã giúp cải thiện hiệu suất nhận thức trên toàn thế giới. Nhưng ô nhiễm đang đe dọa những tiến bộ này. Nếu không có hành động quyết liệt, nó có thể kìm hãm sự phát triển của xã hội, trong một thế giới nơi trí thông minh và đổi mới ngày càng trở nên quan trọng. Bảo vệ não bộ của chúng ta giờ đây phải trở thành trọng tâm của các chính sách môi trường.

Crédits

Étude source

DOI : https://doi.org/10.1038/s44407-026-00059-4

Titre : Reframing air pollution as a cognitive and socioeconomic risk

Revue : npj Clean Air

Éditeur : Springer Science and Business Media LLC

Auteurs : Thomas Faherty; Laura-Jayne A. Ellis-Bradford; Helen Onyeaka; Roy M. Harrison; Francis D. Pope